Travma ve Travma Sonrası Stres İçin Online Terapi

Anasayfa › Terapi › Travma ve Stres

Hayatta bazen bizi derinden sarsan olaylarla karşılaşırız: sevilen birinin kaybı, fiziksel ya da duygusal istismara maruz kalmak, ihmal edilen bir çocukluk geçirmek, bir kaza, deprem ya da başka bir afet… Bazen bu olaylar o kadar sarsıcı olur ki, beynimiz onları düzgünce kaydedemez; o anın görüntüsü, duygusu ve sesi adeta zamanda donakalır.

Randevu al

Travma Bizi Nasıl Etkiler?

Günlük yaşam deneyimlerimizin dışında kalan travmatik bir olay yaşadığımızda, bu olaya anlam vermekte zorlanırız. Travma dünyaya bakışımızı da değiştirebilir: Dünyanın güvenilir bir yer olmadığına, insanların kötü olduğuna ya da yaşadıklarımızın suçlusunun kendimiz olduğuna inanmaya başlayabiliriz.

EMDR’nin dayandığı Adaptif Bilgi İşleme modeline göre, sarsıcı bir yaşantı sırasında beynin doğal bilgi işleme sistemi aksayabilir. O anın görüntüleri, duyguları ve beden hisleri işlenemeden saklanır. Benzer bir şey yaşandığında bu anı yeniden canlanır ve kendimizi yine o anın içindeymiş gibi hissederiz.

Özellikle çocukluk çağında yaşanan duygusal, fiziksel ya da cinsel istismar ve ihmal, ilerleyen yıllarda depresyon ve kaygı gibi psikolojik zorluklara yatkınlığı artırabilir. Yine de travmatik bir olay yaşayan herkes travma sonrası stres bozukluğu geliştirmez: Algılanan sosyal destek ve psikolojik dayanıklılık bu süreçte önemli koruyucu etkenlerdir.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)

DSM-5-TR’ye göre TSSB tanısı için öncelikle kişinin gerçek bir ölüm ya da ölüm tehdidi, ciddi yaralanma ya da cinsel şiddet içeren bir olayla karşılaşmış olması gerekir. Bu karşılaşma şu yollardan biriyle olabilir:

  • Olayı doğrudan yaşamak
  • Olaya başkasının başına gelirken tanık olmak
  • Olayın bir aile üyesinin ya da yakın bir arkadaşın başına geldiğini öğrenmek (ölüm ya da ölüm tehdidi söz konusuysa, olayın şiddet içeren ya da kaza sonucu olması gerekir)
  • Travmatik olayların sarsıcı ayrıntılarıyla tekrar tekrar ya da aşırı biçimde karşılaşmak (örneğin ilk müdahale ekipleri). Bu ölçüt, iş gereği olmadıkça medya, televizyon ya da fotoğraflar yoluyla karşılaşmayı kapsamaz.

Buna ek olarak, aşağıdaki dört belirti kümesinden belirtilen sayıda belirtinin olaydan sonra ortaya çıkması ya da kötüleşmesi gerekir:

Yeniden Yaşantılama (en az 1)

Olayla ilgili istem dışı, tekrarlayan ve sıkıntı veren anılar; olayla ilgili sıkıntı veren rüyalar; olay yeniden yaşanıyormuş gibi hissetmek ya da davranmak (flashback); olayı hatırlatan şeylerle karşılaşınca yoğun psikolojik sıkıntı ya da belirgin bedensel tepkiler.

Kaçınma (en az 1)

Olayla ilgili anılardan, düşüncelerden ya da duygulardan kaçınmak ya da kaçınmaya çalışmak; olayı hatırlatan kişilerden, yerlerden, konuşmalardan, etkinliklerden ya da durumlardan uzak durmak.

Düşünce ve Duygudurumda Olumsuz Değişiklikler (en az 2)

Olayın önemli bir bölümünü hatırlayamamak; kendine, başkalarına ya da dünyaya dair abartılı olumsuz inançlar (“Ben kötüyüm”, “Kimseye güvenilmez”); olayın nedenleri ya da sonuçları için kendini ya da başkalarını çarpık biçimde suçlamak; süregen korku, dehşet, öfke, suçluluk ya da utanç; önemli etkinliklere ilginin azalması; insanlardan kopmuş ya da uzaklaşmış hissetmek; olumlu duyguları yaşayamamak.

Uyarılma ve Tepkisellikte Değişiklikler (en az 2)

Sinirlilik ya da öfke patlamaları; pervasız ya da kendine zarar veren davranışlar; sürekli tetikte olmak; aşırı irkilme tepkisi; odaklanma güçlüğü; uyku sorunları.

Bu belirtilerin bir aydan uzun sürmesi, kişide belirgin bir sıkıntıya ya da iş, sosyal yaşam ve diğer önemli alanlarda işlev kaybına yol açması ve bir maddenin ya da başka bir tıbbi durumun etkisiyle açıklanamaması gerekir. Belirtiler olaydan hemen sonra başlayabileceği gibi, tanı ölçütlerinin tamamı olaydan en az altı ay sonra da karşılanabilir; DSM-5-TR bunu “gecikmeli başlangıçlı” olarak belirtir. Bazı kişilerde kendini ya da çevreyi gerçek dışı hissetme gibi dissosiyatif belirtiler de eşlik edebilir.

Önemli! Bu sayfadaki bilgiler kendinizi daha iyi tanımanız içindir; tanı yerine geçmez! Tanıyı ancak bir ruh sağlığı uzmanı, yapacağı değerlendirmeyle koyabilir.

Travma ve Stresle İlişkili Diğer Tablolar

Akut Stres Bozukluğu

Travmatik olaydan sonraki ilk üç gün ile bir ay arasında görülen yoğun stres tepkileri. Belirtiler bir aydan uzun sürerse TSSB açısından değerlendirme yapılır.

Uyum Bozukluğu

Ayrılık, iş kaybı ya da göç gibi bir stres kaynağının ardından üç ay içinde başlayan ve beklenenden yoğun ya da işlevselliği belirgin biçimde etkileyen duygusal ya da davranışsal tepkiler.

Karmaşık Travma

Özellikle çocuklukta, uzun süre ve tekrar tekrar yaşanan istismar ya da ihmal; duygu düzenleme, benlik algısı ve ilişkiler üzerinde derin izler bırakabilir. Karmaşık TSSB, DSM-5-TR’de ayrı bir tanı olarak yer almaz; Dünya Sağlık Örgütü’nün ICD-11 sınıflandırmasında ayrı bir tanıdır.

Terapide Nasıl Çalışıyoruz?

Dünya Sağlık Örgütü, yetişkinlerde travma sonrası stres bozukluğu için EMDR ve travma odaklı bilişsel davranışçı terapiyi önerilen tedaviler arasında sayar. EMDR’de travmatik anıyla çalışmaya geçmeden önce, zorlandığınız anlarda kullanabileceğiniz sakinleşme ve baş etme yöntemlerini birlikte çalışırız. Ardından donakalan anıların yeniden işlenmesine destek olur; bugün o anıları tetikleyen durumlarla ve geleceğe dair kaygılarla çalışırız. Anılar silinmez; ancak o olaya verdiğimiz tepki değişir. Süreç sizin hazır oluşunuza göre, sizin temponuzda ilerler.

Psikodinamik terapide ise travmanın hayatınızdaki anlamını; ilişkilerinize, kendinize bakışınıza ve bugünkü tepkilerinize nasıl yansıdığını birlikte anlamaya çalışırız.

Bu iki yaklaşım birbirini besler: Psikodinamik çalışma travmanın hikâyenizdeki yerini görünür kılarken, EMDR o hikâyenin bedende ve anılarda taşınan yükünü işlemeye yardımcı olur.

İlaç desteğine ihtiyaç olduğunu düşündüğümüzde sizi bir psikiyatriste yönlendirebilirim; terapi, ilaç tedavisiyle birlikte de yürüyebilir. EMDR terapisi nedir? →

İlgili Yazılar

Kaynakça

  1. American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). American Psychiatric Publishing.
  2. Kubilay, D. (2021). Travmanın erken dönem kökleri. derinkubilay.com
  3. Kubilay, D. (2022). Psikolojik dayanıklılık: Ruh sağlığının koruyucu kalkanı. derinkubilay.com
  4. World Health Organization. (2013). Guidelines for the management of conditions specifically related to stress. World Health Organization, Geneva.
  5. World Health Organization. (2022). ICD-11: International classification of diseases (11th revision). World Health Organization.

Yazar

Klinik Psk. Derin Kubilay

Klinik Psikolog ve EMDR Avrupa Akredite Terapisti. Utrecht Üniversitesi’nde göçmen ruh sağlığı ve kültüre duyarlı psikoterapi üzerine doktora çalışmalarını sürdürüyor. Yetişkinlerle Türkçe ve İngilizce online terapi yapıyor; Hollanda Psikologlar Enstitüsü (NIP) ve Türk Psikologlar Derneği (TPD) üyesi.

Son güncelleme: Kasım 2026 · Hakkımda → · Araştırma ve yayınlar →

Randevu ve İletişim

Seanslar online olarak, Türkçe ya da İngilizce yürütülmektedir. Randevu için bana e-posta ya da WhatsApp üzerinden ulaşabilir, terapiye başlamadan önce başvuru ve onam formunu doldurabilirsiniz.

Randevu al
Başvuru ve onam formu