Anasayfa › Terapi › Kişilik Bozuklukları
Hepimizin kendine özgü düşünme, hissetme ve ilişki kurma biçimleri vardır; bunlar kişiliğimizi oluşturur. Ancak bu örüntüler katılaştığında, farklı durumlarda bile hep aynı biçimde tekrarlandığında ve hem kendimize hem ilişkilerimize acı vermeye başladığında kişilik bozukluğundan söz edebiliriz.
Kişilik Bozukluğu Nedir?
DSM-5-TR’ye göre kişilik bozukluğu; kişinin içinde yaşadığı kültürün beklentilerinden belirgin biçimde sapan, süregen bir iç yaşantı ve davranış örüntüsüdür. Bu örüntü aşağıdaki alanların en az ikisinde kendini gösterir:
Düşünme Biçimi
Kendini, başkalarını ve olayları algılama ve yorumlama biçimi.
Duygular
Duygusal tepkilerin yoğunluğu, çeşitliliği, değişkenliği ve uygunluğu.
İlişkiler
Başkalarıyla ilişki kurma ve sürdürme biçimi.
Dürtü Kontrolü
Dürtüleri denetleme ve davranışları düzenleme becerisi.
Bu örüntü esnek değildir ve kişisel ile sosyal yaşamın pek çok alanına yayılır; belirgin bir sıkıntıya ya da işlevsellikte bozulmaya yol açar. Kökleri genellikle ergenlik ya da genç yetişkinlik dönemine uzanır ve zaman içinde görece kalıcıdır.
Kişilik Bozukluklarının Farklı Yüzleri
DSM-5-TR, on kişilik bozukluğunu benzer özelliklerine göre üç küme altında toplar:
A Kümesi: Tuhaf ya da Sıra Dışı
Paranoid, şizoid ve şizotipal kişilik bozuklukları. Başkalarına derin güvensizlik, ilişkilerden uzak durma ya da sıra dışı algı ve düşünce biçimleri öne çıkar.
B Kümesi: Dramatik ya da Değişken
Antisosyal, borderline, histriyonik ve narsisistik kişilik bozuklukları. Duygularda ve ilişkilerde yoğunluk, dalgalanma ve dürtüsellik öne çıkar.
C Kümesi: Kaygılı ya da Korkulu
Kaçıngan, bağımlı ve obsesif kompulsif kişilik bozuklukları. Reddedilme korkusu, başkalarına aşırı bağlanma ya da düzen ve kontrol ihtiyacı öne çıkar.
Dünya Sağlık Örgütü’nün ICD-11 sınıflandırması ise kişilik bozukluklarını ayrı tiplere bölmek yerine şiddetine (hafif, orta, ağır) ve öne çıkan özelliklere (olumsuz duygulanım, kopukluk, sosyal kurallara aykırılık, ketlenmezlik, anankastik özellikler) göre tanımlar; borderline örüntü ayrıca belirtilebilir.
Önemli! Kişilik bozukluğu tanısı, kapsamlı bir değerlendirmeyle ve yalnızca bir ruh sağlığı uzmanı tarafından konabilir. Bu sayfadaki bilgiler kendinizi daha iyi tanımanız içindir; tanı yerine geçmez! Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa lütfen hemen destek alın: Türkiye’de ve Hollanda’da 112’yi arayabilir, Hollanda’da 113 Zelfmoordpreventie hattına 113 ya da 0800-0113 numarasından ulaşabilirsiniz.
Kişilik Bozuklukları Nasıl Gelişir?
Kişilik bozukluklarının gelişiminde mizaç ve biyolojik yatkınlık ile çocukluk ve ergenlik deneyimleri birlikte rol oynar. İhmal, istismar, duygusal olarak ulaşılamayan bakım verenler ya da tutarsız ilişkiler gibi erken dönem yaşantılar; kişinin kendini, başkalarını ve ilişkileri algılama biçimini şekillendirir. Bir zamanlar zor koşullarda hayatta kalmaya yardım eden bu örüntüler, yetişkinlikte esnekliğini yitirip kişinin önünü kesebilir.
Kişilik bozuklukları sanıldığı gibi değişmez değildir. Örneğin borderline kişilik bozukluğu tanısı almış kişilerle yapılan uzun süreli takip çalışmaları, pek çok kişide belirtilerin zaman içinde belirgin biçimde azaldığını gösterir (Zanarini ve ark., 2012).
Terapide Nasıl Çalışıyoruz?
Kişilik bozukluklarının tedavisinde psikoterapi temel yaklaşımdır ve genellikle uzun soluklu bir süreçtir. Psikodinamik terapide ilişkilerde tekrar eden örüntüleri, bu örüntülerin ardındaki duyguları ve ihtiyaçları ve terapi ilişkisinin kendisinde ortaya çıkanları birlikte anlamaya çalışırız. Güvenli ve tutarlı bir terapi ilişkisi, bu sürecin en önemli parçalarından biridir.
Kişilik bozukluklarının geçmişinde çoğu zaman travmatik yaşantılar bulunur. EMDR ile bu anılar üzerinde çalışmak, bugünkü yoğun duygusal tepkilerin yükünü hafifletmeye yardımcı olabilir. Borderline kişilik bozukluğunda EMDR’nin rolünü, Turkish Journal of Traumatic Stress’te yayımlanan bir makalemde ele aldım.
Gerektiğinde ilaç desteği için sizi bir psikiyatriste yönlendirebilirim. Yoğun kriz dönemlerinde ise psikiyatri ekiplerinin sunduğu daha kapsamlı bir destek daha uygun olabilir; böyle bir ihtiyaç olduğunda sizi doğru hizmete yönlendirmeye yardımcı olurum.
Bu iki yaklaşım birbirini besler: Psikodinamik çalışma yaşadıklarınızın neyi anlatmaya çalıştığını görünür kılarken, EMDR bu anlamın anılarda ve bedende taşınan yükünü işlemeye yardımcı olur. EMDR terapisi nedir? →
İlgili Yazılar
- Kişilik Bozuklukları: Paranoid ve Obsesif Kompulsif
Derin Kubilay - Transforming Trauma: The Role of EMDR in Treating Borderline Personality Disorder
Kubilay (2025), Turkish Journal of Traumatic Stress, 1(1), 46–54 - Travmanın Erken Dönem Kökleri
Derin Kubilay
Kaynakça
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). American Psychiatric Publishing.
- Kubilay, D. (2025). Transforming trauma: The role of EMDR in treating borderline personality disorder. Turkish Journal of Traumatic Stress, 1(1), 46–54. https://doi.org/10.63175/tjts.7
- World Health Organization. (2022). International Classification of Diseases, Eleventh Revision (ICD-11). icd.who.int
- Zanarini, M. C., Frankenburg, F. R., Reich, D. B., & Fitzmaurice, G. (2012). Attainment and stability of sustained symptomatic remission and recovery among patients with borderline personality disorder and axis II comparison subjects: A 16-year prospective follow-up study. American Journal of Psychiatry, 169(5), 476–483. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2011.11101550
Yazar
Klinik Psk. Derin Kubilay
Klinik Psikolog ve EMDR Avrupa Akredite Terapisti. Utrecht Üniversitesi’nde göçmen ruh sağlığı ve kültüre duyarlı psikoterapi üzerine doktora çalışmalarını sürdürüyor. Yetişkinlerle Türkçe ve İngilizce online terapi yapıyor; Hollanda Psikologlar Enstitüsü (NIP) ve Türk Psikologlar Derneği (TPD) üyesi.
Son güncelleme: Kasım 2026 · Hakkımda → · Araştırma ve yayınlar →
Randevu ve İletişim
Seanslar online olarak, Türkçe ya da İngilizce yürütülmektedir. Randevu için bana e-posta ya da WhatsApp üzerinden ulaşabilir, terapiye başlamadan önce başvuru ve onam formunu doldurabilirsiniz.